Moliyaviy piramidalar

“Pulingizni bir oyda ikki barobar qilamiz!” — bunday va’dalarni ko‘p eshitgansiz. Ularning ko‘pchiligi ortida moliyaviy piramida turadi. Bu darsda piramida qanday ishlashini, uni qanday tanish mumkinligini va nega u har doim qulashini bilib olasiz.

Piramida qanday ishlaydi?

Oddiy biznes mahsulot yoki xizmat sotib pul topadi. Piramidada esa haqiqiy daromad deyarli yo‘q. Eski a’zolarga to‘lanadigan “foyda” yangi a’zolarning pulidan olinadi.

Boshida hammasi ajoyib ko‘rinadi: birinchi qatnashchilar haqiqatan pul oladi va bu boshqalarga “isbot” bo‘ladi. Aynan shu bilan piramida odamlarni o‘ziga tortadi.

Nega piramida har doim qulaydi?

Chunki uning yashashi uchun yangi a’zolar soni to‘xtovsiz o‘sib borishi kerak. Har bir a’zo yana bir necha odam olib kelishi kerak bo‘lsa, bir necha bosqichdan keyin bunga dunyodagi odamlar ham yetmay qoladi. Oqim sekinlashgan zahoti to‘lovlarga pul yetmaydi va tizim qulaydi.

Qulaganda pulni odatda faqat tashkilotchi va eng birinchi a’zolar oladi. Keyin kelganlar — ya’ni ko‘pchilik — pulidan ayriladi.

Xavf belgilari

Pul qo‘yishdan oldin tekshiring

• Pul qayerdan keladi? Kompaniya nima sotishini va qanday foyda topishini oddiy so‘z bilan tushuntira olmasa — pul qo‘ymang.
• Rasmiy ruxsat bormi? Kompaniya davlat ro‘yxatidan o‘tganmi va bu faoliyat uchun litsenziyasi bormi — rasmiy manbalardan tekshiring.
• Shartnoma bormi? Hamma narsa yozma va aniq bo‘lishi kerak.
• Shoshilmang. Yaxshi imkoniyat bir-ikki kun o‘ylab ko‘rganingiz uchun yo‘qolib qolmaydi.
• Yo‘qotishga tayyor bo‘lmagan pulni qo‘ymang. Ayniqsa qarzga olingan pulni.

Islomiy moliya nuqtai nazaridan

Pulga oldindan kafolatlangan qat’iy foyda va’da qilish islomiy moliyada ham jiddiy masala hisoblanadi — bu ribaga yaqin tushadi. Bu haqda batafsil “Riba” darsida o‘qing.

Hayotiy misol

Karim akaga tanishi taklif qildi: “10 000 000 so‘m qo‘ying, har oy 2 000 000 so‘m foyda olasiz. Yana ikki kishi olib kelsangiz, qo‘shimcha bonus beramiz.” Tanishi o‘zi ikki oy pul olganini ko‘rsatdi.

Karim aka bir necha savol berdi: pul qayerdan keladi? Qanday hujjat bor? Agar foyda bo‘lmasa-chi? Javoblar noaniq edi: “Xalqaro loyiha, tafsilotini aytolmaymiz, lekin xavf yo‘q.” Karim aka pul qo‘ymadi. Bir necha oydan keyin to‘lovlar to‘xtadi, keyin qo‘shilganlar pulini qaytara olmadi.

Xorijdagilar uchun — Koreya

Chet elda ishlaganlar ko‘pincha piramidalar nishoniga aylanadi: “Koreyada topgan pulingizni bizga qo‘ying, uyda tez ko‘payib boradi” deyishadi. Og‘ir mehnat bilan topilgan pulni tanishlar orqali kelgan noaniq loyihalarga bermang. Pulni faqat rasmiy bank va litsenziyaga ega tashkilotlar orqali saqlang va yuboring.

Xulosa

• Piramidada eski a’zolarga yangi a’zolarning puli to‘lanadi — haqiqiy biznes yo‘q.
• Yangi odamlar oqimi to‘xtashi bilan piramida albatta qulaydi.
• Kafolatlangan yuqori foyda, odam jalb qilishga bosim va shoshiltirish — asosiy xavf belgilari.
• Pul qo‘yishdan oldin pul qayerdan kelishini, rasmiy ruxsat va shartnomani tekshiring.