Moliyaviy savodxonlik
Byudjet
Ma’lum davr uchun daromad va xarajatlar rejasi.
ru: Бюджет · en: BudgetDarsga o‘tish
Lug‘at
Moliyaviy savodxonlik va islomiy moliya atamalari — sodda ta’rif bilan.
31 ta atama
- Moliyaviy savodxonlik
Diversifikatsiya
Xavfni kamaytirish uchun pulni turli aktivlarga bo‘lib joylashtirish.
ru: Диверсификация · en: Diversification - Islomiy moliyaفتوى
Fatvo
Malakali olim tomonidan berilgan shariy hukm yoki javob. Pul Ilmi fatvo bermaydi.
ru: Фетва · en: Fatwa - Moliyaviy savodxonlik
Favqulodda fond
Kutilmagan holatlar uchun ajratilgan, kamida 3–6 oylik zaruriy xarajatga teng pul.
ru: Резервный фонд · en: Emergency fundDarsga o‘tish - Moliyaviy savodxonlik
Fishing
Soxta havola, xabar yoki qo‘ng‘iroq orqali karta ma’lumotlari va SMS-kodlarni o‘g‘irlash usuli.
ru: Фишинг · en: PhishingDarsga o‘tish - Moliyaviy savodxonlik
Foiz stavkasi
Qarz yoki omonat summasiga yillik qancha foiz qo‘shilishini bildiruvchi ko‘rsatkich.
ru: Процентная ставка · en: Interest rateDarsga o‘tish - Islomiy moliyaحلال
Halol
Shariatda ruxsat etilgan narsa yoki ish.
ru: Халяль (дозволенное) · en: Halal (permissible)Darsga o‘tish - Islomiy moliyaحرام
Harom
Shariatda qat’iy taqiqlangan narsa yoki ish.
ru: Харам (запретное) · en: Haram (prohibited) - Islomiy moliyaحول
Havl
Nisobga yetgan mol-mulk ustidan bir qamariy yil o‘tishi — zakot farz bo‘lishining sharti.
ru: Хауль (истечение года) · en: Hawl (one lunar year)Darsga o‘tish - Islomiy moliyaإجارة
Ijora
Islomiy ijara: mulk egasida qoladi, foydalanuvchi esa undan foydalangani uchun ijara haqi to‘laydi.
ru: Иджара (исламский лизинг) · en: Ijara (Islamic leasing)Darsga o‘tish - Moliyaviy savodxonlik
Inflyatsiya
Narxlarning umumiy o‘sishi — vaqt o‘tishi bilan bir xil pulga kamroq narsa sotib olish mumkin bo‘ladi.
ru: Инфляция · en: Inflation - Moliyaviy savodxonlik
Investitsiya
Pulni kelajakda ko‘paytirish maqsadida aktivlarga joylashtirish. Daromad kafolatlanmaydi.
ru: Инвестиции · en: InvestmentDarsga o‘tish - Moliyaviy savodxonlik
Jamg‘arma
Kelajakdagi ehtiyojlar uchun xavfsiz joyda saqlanadigan pul. Maqsadi — ko‘paytirish emas, saqlash.
ru: Сбережения · en: SavingsDarsga o‘tish - Moliyaviy savodxonlik
Kredit
Bank yoki tashkilot tomonidan qaytarish sharti bilan, odatda foiz evaziga beriladigan pul.
ru: Кредит · en: Loan, creditDarsga o‘tish - Islomiy moliyaميسر
Maysir
Qimor va faqat tasodifga bog‘liq yutuq: biri yutsa, ikkinchisi yutqazadigan bitimlar.
ru: Майсир (азартная игра) · en: Maysir (gambling)Darsga o‘tish - Islomiy moliyaمذهب
Mazhab
Fiqhdagi yo‘nalish. O‘zbekistonda Hanafiy mazhabiga amal qilinadi.
ru: Мазхаб · en: Madhab (school of law) - Moliyaviy savodxonlik
Moliyaviy piramida
Eski ishtirokchilarga yangilarning pulidan “daromad” to‘laydigan sxema. Yangi pul tugashi bilan qulaydi.
ru: Финансовая пирамида · en: Ponzi / pyramid schemeDarsga o‘tish - Islomiy moliyaمرابحة
Murobaha
Tannarx va ustamasi ochiq aytiladigan savdo. Bankda: bank tovarni sotib oladi va mijozga muddatli to‘lovga sotadi.
ru: Мурабаха · en: Murabaha (cost-plus sale)Darsga o‘tish - Islomiy moliyaمضاربة
Muzoraba
Bir tomon sarmoya, ikkinchi tomon mehnat bilan qatnashadigan sheriklik. Foyda kelishuv bo‘yicha bo‘linadi.
ru: Мудараба · en: Mudaraba (profit-sharing)Darsga o‘tish - Islomiy moliyaمشاركة
Mushoraka
Sheriklik: har bir tomon sarmoya qo‘shadi, foyda kelishilgan ulushda, zarar esa sarmoya ulushiga qarab bo‘linadi.
ru: Мушарака (партнёрство) · en: Musharaka (partnership)Darsga o‘tish - Moliyaviy savodxonlik
Nasiya savdo
Tovarni narx va muddat oldindan kelishilgan holda bo‘lib-bo‘lib to‘lash sharti bilan sotib olish.
ru: Продажа в рассрочку · en: Installment saleDarsga o‘tish - Islomiy moliyaنصاب
Nisob
Zakot farz bo‘ladigan eng kam boylik miqdori. Oltin (85 g) yoki kumush (595 g) qiymati bilan o‘lchanadi; har yili e’lon qilinadi.
ru: Нисаб · en: NisabDarsga o‘tish - Islomiy moliyaأمانة
Omonat
Ishonib topshirilgan narsa. Islomda mol-mulk insonga berilgan omonat sifatida qaraladi.
ru: Аманат (доверенное) · en: Amanah (trust)Darsga o‘tish - Islomiy moliyaقرض حسن
Qard hasan
Ustamasiz, savob umidida beriladigan qarz. Qaytarishda faqat olingan miqdor qaytariladi.
ru: Кард хасан (беспроцентный заём) · en: Qard hasan (benevolent loan)Darsga o‘tish - Islomiy moliyaربا
Riba
Qarz yoki ayirboshlashda shart qilingan ortiqcha. Islomda qat’iy taqiqlangan; zamonaviy ko‘rinishi — qarz ustidan olinadigan foiz.
ru: Риба (ростовщический процент) · en: Riba (usury, interest)Darsga o‘tish - Islomiy moliyaصدقة
Sadaqa
Alloh roziligi uchun ixtiyoriy beriladigan ehson. Miqdori va vaqti cheklanmagan.
ru: Садака (милостыня) · en: Sadaqa (voluntary charity) - Moliyaviy savodxonlik
Sof daromad
Soliq va majburiy to‘lovlardan keyin qo‘lingizga tegadigan pul.
ru: Чистый доход · en: Net income - Islomiy moliyaصكوك
Sukuk
Islomiy moliyaviy sertifikat: egasi qarzga emas, real aktiv yoki loyihadagi ulushga egalik qiladi.
ru: Сукук · en: Sukuk (Islamic certificates) - Islomiy moliyaتكافل
Takaful
Islomiy sug‘urta: ishtirokchilar umumiy fondga hissa qo‘shib, bir-birini o‘zaro qo‘llab-quvvatlaydi.
ru: Такафул · en: Takaful (Islamic insurance) - Islomiy moliyaزكاة
Zakot
Nisobga yetgan va ustidan bir yil o‘tgan mol-mulkdan beriladigan farz sadaqa, odatda 2,5%.
ru: Закят · en: ZakatDarsga o‘tish - Islomiy moliyaغرر
G‘arar
Shartnomadagi haddan ortiq noaniqlik: narx, tovar yoki muddat aniq bo‘lmasligi. Kuchli g‘arar bitimni buzadi.
ru: Гарар (чрезмерная неопределённость) · en: Gharar (excessive uncertainty)Darsga o‘tish