Muzoraba

Birovning puli bor, lekin ish yuritishga vaqti yoki tajribasi yo‘q. Boshqasining esa tajribasi bor, puli yo‘q. Islomiy moliyada ularni birlashtiradigan shartnoma — muzoraba. Bu darsda u qanday ishlashini va zarar kimga tushishini ko‘rib chiqamiz.

Muzoraba nima?

Muzoraba — bir tomon sarmoya (pul) beradi, ikkinchi tomon esa mehnati va tajribasi bilan shu pulni ishlatadi. Foyda oldindan kelishilgan nisbatda bo‘linadi.

Ikki tomonning nomlari:

• Robbul-mol — sarmoya egasi, ya’ni pul beruvchi.
• Muzorib — ishni yurituvchi, ya’ni pulni ishlatuvchi.

Foyda qanday bo‘linadi?

Foyda ulush sifatida kelishiladi: masalan, 60% sarmoya egasiga, 40% muzoribga. Qat’iy summa belgilab bo‘lmaydi. “Har oy 3 000 000 so‘m berasan” degan shart muzorabani buzadi, chunki foyda bo‘lmasligi ham mumkin.

• 60%Sarmoya egasi
• 40%Muzorib

Foyda faqat sarmoya to‘liq qaytgandan keyin hisoblanadi. Ya’ni avval sarmoya egasining puli tiklanadi, ortiqchasi esa foyda bo‘lib, kelishilgan nisbatda bo‘linadi.

Zarar kimga tushadi?

Bu muzorabaning eng muhim qoidasi:

• Moliyaviy zararni sarmoya egasi ko‘taradi. U pulini yo‘qotadi.
• Muzorib mehnatini yo‘qotadi. U vaqt va kuch sarfladi, lekin evaziga hech narsa olmaydi.

Ammo bir istisno bor: agar zarar muzoribning beparvoligi, xiyonati yoki shartnoma shartlarini buzishi tufayli bo‘lsa, zararni muzorib qoplaydi.

Muzoraba qayerda ishlatiladi?

• Kichik biznes: bir kishi pul beradi, ikkinchisi savdo qiladi.
• Islomiy banklardagi investitsiya hisoblari: ayrim islomiy banklarda omonatchi sarmoya egasi, bank esa muzorib sifatida qaraladi. Bunday hisobda foyda kafolatlanmaydi.

Hayotiy misol

Karim aka do‘konini kengaytirmoqchi, lekin o‘zi vaqt topa olmaydi. Uning tanishi Sardor bozorda meva savdosini yaxshi biladi. Karim aka unga 50 000 000 so‘m beradi, foydani 60/40 bo‘lishga kelishishadi.

Birinchi holat — foyda. Olti oyda savdo 65 000 000 so‘mga yetadi. Avval Karim akaning 50 mln so‘mi qaytariladi. Qolgan 15 mln so‘m foyda: Karim akaga 9 mln, Sardorga 6 mln so‘m.

Ikkinchi holat — zarar. Bozorda narxlar keskin tushib, savdo 40 000 000 so‘m bilan tugaydi. 10 mln so‘m zararni Karim aka ko‘taradi, Sardor esa olti oylik mehnatidan hech narsa olmaydi.

Uchinchi holat — beparvolik. Agar Sardor kelishuvga zid ravishda mevani sovutgichsiz saqlab, chirishiga yo‘l qo‘ysa, bu zararni o‘zi qoplaydi.

Xulosa

• Muzoraba — bir tomondan pul, ikkinchi tomondan mehnat.
• Foyda kelishilgan ulushda bo‘linadi, qat’iy summa belgilanmaydi.
• Moliyaviy zararni sarmoya egasi, mehnat zararini muzorib ko‘taradi.
• Muzorib faqat beparvolik yoki xiyonat bo‘lsa javobgar; aniq holatlar uchun imom yoki fatvo.uz dan so‘rang.