Qard hasan

Qo‘shni, qarindosh yoki do‘st qiyin vaziyatga tushib, qarz so‘raydi. Islomda bunday paytda ustiga hech narsa so‘ramasdan, faqat Alloh roziligi uchun qarz berish — qard hasan, ya’ni “go‘zal qarz” deyiladi. Bu darsda qard hasanning fazilati va qoidalarini ko‘rib chiqamiz.

Qard hasan nima?

Qard hasan — foizsiz, beg‘araz qarz. Qarz beruvchi qanday summa bergan bo‘lsa, aynan shuni qaytarib oladi. Uning foydasi — bu dunyoda emas, Alloh huzuridagi savobda.

Qur’onda bu ibora bir necha bor keladi. Baqara surasi, 245-oyat mazmuni: kim Allohga go‘zal qarz bersa, Alloh uni unga bir necha barobar qilib qaytaradi.

Nima uchun bu savobli ish?

• Muhtojga yordam beradi. Odam foizli qarzga yoki tilanchilikka muhtoj bo‘lmaydi.
• Jamiyatni mustahkamlaydi. Qarindoshlar va qo‘shnilar orasida ishonch oshadi.
• Ribadan saqlaydi. Foizsiz qarz bo‘lsa, odam foizli kreditga murojaat qilmaydi.

Asosiy qoidalar

1. Ustiga shart qilingan qo‘shimcha yo‘q

Qarz berayotganda “ustiga 10% qo‘shib qaytarasan” yoki “qarzim evaziga do‘koningdan tekin mol olaman” deb shart qo‘yish mumkin emas. Qarzdan shart qilingan har qanday foyda — riba.

Ammo qarzdor qaytarayotganda o‘z ixtiyori bilan, oldindan shart qilinmagan holda minnatdorlik sifatida biroz ortiq bersa — bu yaxshi xulq sifatida qaraladi. Muhim farq: bu oldindan shart ham, odat ham bo‘lmasligi kerak.

2. Qarzni yozib qo‘ying

Baqara surasi, 282-oyat — Qur’ondagi eng uzun oyat — qarz haqida. Uning mazmuni: muddatli qarz bersangiz, uni yozib qo‘ying va guvoh keltiring.

Qarzni yozish — ishonchsizlik emas, balki Qur’on ko‘rsatmasi. U ikkala tomonni ham unutish va kelishmovchilikdan saqlaydi.

3. Qiynalganga muhlat bering

Baqara surasi, 280-oyat mazmuni: agar qarzdor qiynalib qolsa, unga yengillik kelguncha muhlat bering, sadaqa qilib kechib yuborsangiz — bu sizlar uchun yaxshiroq.

4. Qarzdor ham mas’ul

Qard hasan olgan odam uni o‘z vaqtida qaytarishi shart. Imkoni bo‘la turib qarzni cho‘zish — zulm. Qarz olganda qaytarish niyatida olish va bu haqda o‘ylash kerak.

Hayotiy misol

Aziz oilasi bilan uy olish uchun jamg‘arma qilyapti. Ammo onasi to‘satdan kasalxonaga tushadi va operatsiya uchun 15 000 000 so‘m kerak bo‘ladi. Azizda 10 mln so‘m bor.

Karim aka bu haqda eshitib, Azizga 5 000 000 so‘m qard hasan beradi. Ular qog‘ozga yozadi: summa, sana, qaytarish muddati — 5 oy, har oy 1 000 000 so‘m. Ikkala tomon imzo qo‘yadi, qo‘shni guvoh bo‘ladi.

To‘rtinchi oyda Azizning ishxonasida maosh kechikadi. U Karim akaga oldindan xabar beradi, Karim aka bir oy muhlat beradi. Aziz qarzni to‘liq va kelishilgan summada qaytaradi.

Xulosa

• Qard hasan — foizsiz qarz, beruvchining mukofoti Alloh huzurida.
• Ustiga shart qilingan har qanday qo‘shimcha — riba; o‘z ixtiyori bilan, shartsiz minnatdorlik esa boshqa narsa.
• Qarzni yozib qo‘ying, qiynalganga muhlat bering.
• Qarz olgan odam uni o‘z vaqtida qaytarishga mas’ul.