Ijora

Kvartira ijaraga olish, mashina yoki uskunani ma’lum muddatga ishlatish — bularning hammasi bizga tanish. Islomiy moliyada bu shartnoma ijora deyiladi. U oddiy hayotda ham, islomiy bank amaliyotida ham keng qo‘llaniladi.

Ijora nima?

Ijora — biror mulkdan foydalanish huquqini ma’lum muddat va ma’lum haq evaziga berish. Mulkning o‘zi sotilmaydi, faqat undan foydalanish sotiladi.

Tomonlar:

• Mu’jir — ijaraga beruvchi, ya’ni mulk egasi.
• Musta’jir — ijaraga oluvchi, ya’ni foydalanuvchi.

Asosiy shartlar

1. Mulk aniq bo‘lishi kerak. Qaysi uy, qaysi mashina — aniq ko‘rsatiladi.
2. Ijara haqi va muddat aniq. Qancha, qachon va necha oy — shartnomada yoziladi.
3. Foydalanish halol bo‘lishi kerak. Mulkni harom ish uchun ijaraga berib bo‘lmaydi.
4. Mulk foydalanishga yaroqli bo‘lishi kerak. Foydalanib bo‘lmaydigan narsa uchun ijara olinmaydi.

Xavf kimda?

Ijoraning eng muhim qoidasi: mulk egasi mulkdorlik xavfini ko‘taradi.

Agar mulk foydalanib bo‘lmaydigan holatga kelsa, shu davr uchun ijara haqi olinmaydi. Chunki ijara haqi — foydalanish evazi.

Ijora va kredit — farqi

Oxirida egalikka o‘tadigan ijora

Islomiy bank amaliyotida ijora muntahiya bittamlik — ya’ni “egalikka o‘tish bilan tugaydigan ijora” ham qo‘llaniladi. Uning g‘oyasi quyidagicha:

Muhim nuqta: ijora va mulkni o‘tkazish ikki alohida bitim bo‘lishi kerak. Ko‘pchilik zamonaviy olimlar mulkni o‘tkazishni ijora shartnomasining ichida shart qilishni emas, alohida va’da va keyinchalik alohida shartnoma orqali amalga oshirishni talab qiladi. Tafsilotlar bo‘yicha olimlar o‘rtasida fikrlar bor.

Hayotiy misol

Karim aka do‘koni uchun yuk mashinasi kerak. Moliya muassasasi mashinani 180 000 000 so‘mga o‘zi sotib oladi va Karim akaga 36 oyga ijaraga beradi. Karim aka har oy ijara haqi to‘laydi, yoqilg‘i va kundalik xizmatni o‘zi qiladi.

Ikkinchi yili Karim akaning aybisiz mashinaning dvigateli ishdan chiqadi. Mashina mulk egasiniki bo‘lgani uchun, asosiy ta’mir mulk egasining zimmasida. Mashina ta’mirda turgan haftalar uchun esa ijara haqi olinmaydi.

36 oy tugagach, oldindan berilgan va’daga ko‘ra, mashina alohida shartnoma bilan Karim akaga o‘tadi.

Xulosa

• Ijora — mulkning o‘zi emas, undan foydalanish huquqi sotiladi.
• Mulkdorlik xavfi va asosiy ta’mir — mulk egasida, kundalik foydalanish — ijarachida.
• Mulk ishlamasa, shu davr uchun ijara haqi olinmaydi.
• Egalikka o‘tadigan ijorada mulkni o‘tkazish alohida bitim bilan bo‘ladi; aniq mahsulot bo‘yicha imom yoki fatvo.uz dan so‘rang.