Ижора
Исломий ижара ва ижара асосида мулк сотиб олиш.
Асосий 3 фикр
- Ижорада мулкнинг ўзи эмас, ундан маълум муддат ва маълум ҳақ эвазига фойдаланиш ҳуқуқи сотилади.
- Мулкдорлик хавфи ва асосий таъмир мулк эгасида; мулк ишламаган давр учун ижара ҳақи олинмайди.
- Эгаликка ўтадиган ижорада мулк муддат охирида алоҳида шартнома билан — сотиш ёки ҳадя йўли билан ўтади.
Квартира ижарага олиш, машина ёки ускунани маълум муддатга ишлатиш — буларнинг ҳаммаси бизга таниш. Исломий молияда бу шартнома ижора дейилади. У оддий ҳаётда ҳам, исломий банк амалиётида ҳам кенг қўлланилади.
Ижора нима?
Ижора — бирор мулкдан фойдаланиш ҳуқуқини маълум муддат ва маълум ҳақ эвазига бериш. Мулкнинг ўзи сотилмайди, фақат ундан фойдаланиш сотилади.
Томонлар:
- Муъжир — ижарага берувчи, яъни мулк эгаси.
- Мустаъжир — ижарага олувчи, яъни фойдаланувчи.
Асосий шартлар
- Мулк аниқ бўлиши керак. Қайси уй, қайси машина — аниқ кўрсатилади.
- Ижара ҳақи ва муддат аниқ. Қанча, қачон ва неча ой — шартномада ёзилади.
- Фойдаланиш ҳалол бўлиши керак. Мулкни ҳаром иш учун ижарага бериб бўлмайди.
- Мулк фойдаланишга яроқли бўлиши керак. Фойдаланиб бўлмайдиган нарса учун ижара олинмайди.
Хавф кимда?
Ижоранинг энг муҳим қоидаси: мулк эгаси мулкдорлик хавфини кўтаради.
| Ҳолат | Ким жавобгар? |
|---|---|
| Мулк ижарачининг айбисиз бузилса ёки йўқ бўлса | Мулк эгаси |
| Асосий таъмир (том, девор, двигател) | Мулк эгаси |
| Кундалик фойдаланиш ва майда хизмат | Ижарачи |
| Ижарачининг бепарволиги туфайли зарар | Ижарачи |
Агар мулк фойдаланиб бўлмайдиган ҳолатга келса, шу давр учун ижара ҳақи олинмайди. Чунки ижара ҳақи — фойдаланиш эвази.
Ижора ва кредит — фарқи
| Кредит | Ижора | |
|---|---|---|
| Нима берилади | Пул | Мулкдан фойдаланиш |
| Даромад манбаи | Қарз устига фоиз | Фойдаланиш учун ижара ҳақи |
| Мулк хавфи | Қарздорда | Мулк эгасида |
| Мулк ишламай қолса | Қарз барибир тўланади | Шу давр учун ижара олинмайди |
Охирида эгаликка ўтадиган ижора
Исломий банк амалиётида ижора мунтаҳия биттамлик — яъни “эгаликка ўтиш билан тугайдиган ижора” ҳам қўлланилади. Унинг ғояси қуйидагича:
Эгаликка ўтадиган ижора
- 1Молия муассасаси мижозга керакли мулкни ўзи сотиб олади
- 2Мулкни мижозга ижарага беради — мулк эгаси муассаса бўлиб қолади
- 3Мижоз муддат давомида ижара ҳақи тўлайди
- 4Муддат охирида мулк алоҳида шартнома орқали мижозга ўтади — сотиш ёки ҳадя йўли билан
Муҳим нуқта: ижора ва мулкни ўтказиш икки алоҳида битим бўлиши керак. Кўпчилик замонавий олимлар мулкни ўтказишни ижора шартномасининг ичида шарт қилишни эмас, алоҳида ваъда ва кейинчалик алоҳида шартнома орқали амалга оширишни талаб қилади. Тафсилотлар бўйича олимлар ўртасида фикрлар бор.
Ҳаётий мисол
Карим ака дўкони учун юк машинаси керак. Молия муассасаси машинани 180 000 000 сўмга ўзи сотиб олади ва Карим акага 36 ойга ижарага беради. Карим ака ҳар ой ижара ҳақи тўлайди, ёқилғи ва кундалик хизматни ўзи қилади.
Иккинчи йили Карим аканинг айбисиз машинанинг двигатели ишдан чиқади. Машина мулк эгасиники бўлгани учун, асосий таъмир мулк эгасининг зиммасида. Машина таъмирда турган ҳафталар учун эса ижара ҳақи олинмайди.
36 ой тугагач, олдиндан берилган ваъдага кўра, машина алоҳида шартнома билан Карим акага ўтади.
Хулоса
- Ижора — мулкнинг ўзи эмас, ундан фойдаланиш ҳуқуқи сотилади.
- Мулкдорлик хавфи ва асосий таъмир — мулк эгасида, кундалик фойдаланиш — ижарачида.
- Мулк ишламаса, шу давр учун ижара ҳақи олинмайди.
- Эгаликка ўтадиган ижорада мулкни ўтказиш алоҳида битим билан бўлади; аниқ маҳсулот бўйича имом ёки fatvo.uz дан сўранг.
Ўзингизни текширинг
3 та савол. Жавобдан кейин дарҳол изоҳ чиқади, натижа ҳеч қаерга ёзилмайди.
1.Азиз ижарага олган квартирада деразани эҳтиётсизлик билан синдириб қўйди. Ижора қоидасига кўра бу зарар учун ким жавобгар?
2.Эгаликка ўтадиган ижора ҳақида кўпчилик замонавий олимлар нимани талаб қилади?
3.Муассаса машинани ўзи сотиб олмайди, мулкка ҳеч қачон эгалик қилмайди ва машина бузилса бутун хавфни мижозга юклайди. Дарсга кўра бу нима?
Бугун қилинг
Ижара шартномангизни ижора шартлари билан солиштиринг
Билим амалда мустаҳкамланади: бунга 15 дақиқа кифоя.