Қард ҳасан

Қўшни, қариндош ёки дўст қийин вазиятга тушиб, қарз сўрайди. Исломда бундай пайтда устига ҳеч нарса сўрамасдан, фақат Аллоҳ розилиги учун қарз бериш — қард ҳасан, яъни “гўзал қарз” дейилади. Бу дарсда қард ҳасаннинг фазилати ва қоидаларини кўриб чиқамиз.

Қард ҳасан нима?

Қард ҳасан — фоизсиз, беғараз қарз. Қарз берувчи қандай сумма берган бўлса, айнан шуни қайтариб олади. Унинг фойдаси — бу дунёда эмас, Аллоҳ ҳузуридаги савобда.

Қуръонда бу ибора бир неча бор келади. Бақара сураси, 245-оят мазмуни: ким Аллоҳга гўзал қарз берса, Аллоҳ уни унга бир неча баробар қилиб қайтаради.

Нима учун бу савобли иш?

• Муҳтожга ёрдам беради. Одам фоизли қарзга ёки тиланчиликка муҳтож бўлмайди.
• Жамиятни мустаҳкамлайди. Қариндошлар ва қўшнилар орасида ишонч ошади.
• Рибадан сақлайди. Фоизсиз қарз бўлса, одам фоизли кредитга мурожаат қилмайди.

Асосий қоидалар

1. Устига шарт қилинган қўшимча йўқ

Қарз бераётганда “устига 10% қўшиб қайтарасан” ёки “қарзим эвазига дўконингдан текин мол оламан” деб шарт қўйиш мумкин эмас. Қарздан шарт қилинган ҳар қандай фойда — риба.

Аммо қарздор қайтараётганда ўз ихтиёри билан, олдиндан шарт қилинмаган ҳолда миннатдорлик сифатида бироз ортиқ берса — бу яхши хулқ сифатида қаралади. Муҳим фарқ: бу олдиндан шарт ҳам, одат ҳам бўлмаслиги керак.

2. Қарзни ёзиб қўйинг

Бақара сураси, 282-оят — Қуръондаги энг узун оят — қарз ҳақида. Унинг мазмуни: муддатли қарз берсангиз, уни ёзиб қўйинг ва гувоҳ келтиринг.

Қарзни ёзиш — ишончсизлик эмас, балки Қуръон кўрсатмаси. У иккала томонни ҳам унутиш ва келишмовчиликдан сақлайди.

3. Қийналганга муҳлат беринг

Бақара сураси, 280-оят мазмуни: агар қарздор қийналиб қолса, унга енгиллик келгунча муҳлат беринг, садақа қилиб кечиб юборсангиз — бу сизлар учун яхшироқ.

4. Қарздор ҳам масъул

Қард ҳасан олган одам уни ўз вақтида қайтариши шарт. Имкони бўла туриб қарзни чўзиш — зулм. Қарз олганда қайтариш ниятида олиш ва бу ҳақда ўйлаш керак.

Ҳаётий мисол

Азиз оиласи билан уй олиш учун жамғарма қиляпти. Аммо онаси тўсатдан касалхонага тушади ва оператсия учун 15 000 000 сўм керак бўлади. Азизда 10 млн сўм бор.

Карим ака бу ҳақда эшитиб, Азизга 5 000 000 сўм қард ҳасан беради. Улар қоғозга ёзади: сумма, сана, қайтариш муддати — 5 ой, ҳар ой 1 000 000 сўм. Иккала томон имзо қўяди, қўшни гувоҳ бўлади.

Тўртинчи ойда Азизнинг ишхонасида маош кечикади. У Карим акага олдиндан хабар беради, Карим ака бир ой муҳлат беради. Азиз қарзни тўлиқ ва келишилган суммада қайтаради.

Хулоса

• Қард ҳасан — фоизсиз қарз, берувчининг мукофоти Аллоҳ ҳузурида.
• Устига шарт қилинган ҳар қандай қўшимча — риба; ўз ихтиёри билан, шартсиз миннатдорлик эса бошқа нарса.
• Қарзни ёзиб қўйинг, қийналганга муҳлат беринг.
• Қарз олган одам уни ўз вақтида қайтаришга масъул.