Закот асослари
Нисоб, бир йил ўтиши ва 2,5% ҳисоб-китоби.
Асосий 3 фикр
- Закот — шартлари тўлган мусулмонга фарз: пул, олтин-кумуш ва савдо молларидан 2,5% берилади.
- Мол нисобдан (85 г олтин ёки 595 г кумуш қиймати) ортиқ бўлиб, бир қамарий йил ўтса, закот фарз бўлади.
- Закот Қуръондаги саккиз тоифага берилади; ота-она, фарзанд ва эр ёки хотинга бериб бўлмайди.
Закот — Исломнинг беш рукнидан бири ва молиявий ибодат. У бойликнинг бир қисмини муҳтожларга бериш орқали молни поклайди. Бу дарсда ким закот бериши, қачон, қанча ва кимларга берилишини содда қилиб тушунтирамиз.
Закот нима?
“Закот” арабча сўз бўлиб, “покланиш” ва “ўсиш” маъноларини беради. Шариатда у — маълум миқдордан ортиқ мол бир йил турганда, унинг бир қисмини белгиланган тоифаларга бериш.
Закот садақадан фарқ қилади: садақа ихтиёрий, закот эса шартлари тўлган мусулмонга фарз.
Ким закот беради?
Ҳанафий мазҳабига кўра, закот қуйидаги шартлар тўлган кишига фарз бўлади:
- Мусулмон бўлса.
- Балоғатга етган ва ақли расо бўлса. Ҳанафий мазҳабида бола ва ақли заиф кишининг молидан закот олинмайди; бошқа мазҳабларда бу масалада бошқача фикр бор.
- Нисобга эга бўлса — яъни асосий эҳтиёжлар ва қарзлардан ортиқ, белгиланган миқдордаги молга.
- Мол тўлиқ ўзиники бўлса.
- Бир қамарий йил (ҳавл) ўтган бўлса.
Нисоб — энг кам миқдор
Нисоб — закот фарз бўладиган энг кам бойлик миқдори. У икки ўлчовда белгиланади:
- 85 грамм олтин қиймати ёки
- 595 грамм кумуш қиймати.
Кумуш нисоби пул қийматида анча паст бўлади, шунинг учун унга кўра кўпроқ одам закот беради. Ҳанафий мазҳабида нақд пул ва савдо моллари учун эҳтиётли йўл сифатида, яъни камбағаллар фойдасини кўзлаб, кумуш нисоби олинади.
Ҳавл — бир йил
Мол нисобга етган кундан бошлаб бир қамарий (ҳижрий) йил, яъни тахминан 354 кун ўтиши керак. Ҳанафий мазҳабида йил бошида ва охирида нисоб миқдори бўлса, йил ўртасида мол камайиб-кўпайиши закотга таъсир қилмайди.
Қанча берилади?
Пул, олтин-кумуш ва савдо моллари учун закот миқдори — 2,5%, яъни қирқдан бир.
| Закот ҳисобланади | Закот ҳисобланмайди |
|---|---|
| Нақд пул, карта ва ҳисобдаги пул | Яшаб турган уй |
| Олтин ва кумуш, жумладан тақинчоқлар | Кийим-кечак ва уй жиҳозлари |
| Савдо учун олинган моллар (бозор нархида) | Шахсий фойдаланишдаги машина |
| Қайтиши кутилаётган, берган қарзларингиз | Иш асбоблари, дўкон ускуналари |
Аёлларнинг олтин-кумуш тақинчоқларига ҳанафий мазҳабида закот фарз; бошқа мазҳабларда бу масалада фарқли фикр бор. Чорва моллари ва деҳқончилик маҳсулотларининг ўз алоҳида қоидалари бор — улар бу дарсга кирмайди.
Закот кимларга берилади?
Тавба сураси, 60-оятда закот олувчиларнинг саккиз тоифаси санаб ўтилган:
- Фақирлар — эҳтиёжидан кам нарсага эга бўлганлар.
- Мискинлар — умуман ҳеч нарсаси йўқлар.
- Закот йиғувчи ходимлар.
- Қалблари исломга мойил қилинадиганлар.
- Қулларни озод қилиш учун.
- Қарздорлар — қарзини тўлай олмаётганлар.
- Аллоҳ йўлида бўлганлар.
- Йўлда қолган мусофирлар.
Баъзи тоифаларнинг бугунги қўлланилиши ҳақида олимлар ўртасида тафсилотлар бор.
Ҳаётий мисол
Карим аканинг дўкони бор. Унинг закот санаси келганда ҳисоби қуйидагича:
| Мол | Сумма |
|---|---|
| Нақд ва картадаги пул | 40 000 000 сўм |
| Дўкондаги савдо моллари (бозор нархида) | 120 000 000 сўм |
| Етказиб берувчига тўланиши керак бўлган қарз | −20 000 000 сўм |
| Закот ҳисобланадиган мол | 140 000 000 сўм |
Бу сумма эълон қилинган нисобдан ортиқ ва бир йил ўтган. Закот: 140 000 000 × 2,5% = 3 500 000 сўм.
Дўкон биноси, музлатгич-витриналар ва Карим аканинг шахсий машинаси ҳисобга кирмайди.
Хулоса
- Закот — шартлари тўлган мусулмонга фарз, пул ва савдо молларидан 2,5%.
- Нисоб: 85 г олтин ёки 595 г кумуш; ҳанафий мазҳабида эҳтиёт учун кумуш нисоби олинади. Жорий миқдорни fatvo.uz дан текширинг.
- Мол нисобга етгач, бир қамарий йил ўтиши керак.
- Закот Қуръондаги саккиз тоифага берилади; мураккаб ҳолатлар учун имом ёки fatvo.uz дан сўранг.
Ўзингизни текширинг
3 та савол. Жавобдан кейин дарҳол изоҳ чиқади, натижа ҳеч қаерга ёзилмайди.
1.Мадинанинг картасида 30 000 000 сўм ва 10 000 000 сўмлик олтин тақинчоқлари бор, у ўз уйида яшайди. Мол нисобдан ортиқ ва бир йил ўтган. Ҳанафий мазҳабига кўра закот қанча?
2.Азизнинг пули йил бошида нисобдан ортиқ эди, йил ўртасида анча камайди, йил охирида яна нисобдан ортиқ бўлди. Ҳанафий мазҳабига кўра нима бўлади?
3.Карим ака закотини муҳтож бир оилага бермоқчи. Ҳанафий мазҳабидаги қоидага қайси йўл мос келади?
Бугун қилинг
Закотингизни тахминий ҳисоблаб кўринг
Билим амалда мустаҳкамланади: бунга 15 дақиқа кифоя.