Zakot asoslari

Zakot — Islomning besh ruknidan biri va moliyaviy ibodat. U boylikning bir qismini muhtojlarga berish orqali molni poklaydi. Bu darsda kim zakot berishi, qachon, qancha va kimlarga berilishini sodda qilib tushuntiramiz.

Zakot nima?

“Zakot” arabcha so‘z bo‘lib, “poklanish” va “o‘sish” ma’nolarini beradi. Shariatda u — ma’lum miqdordan ortiq mol bir yil turganda, uning bir qismini belgilangan toifalarga berish.

Zakot sadaqadan farq qiladi: sadaqa ixtiyoriy, zakot esa shartlari to‘lgan musulmonga farz.

Kim zakot beradi?

Hanafiy mazhabiga ko‘ra, zakot quyidagi shartlar to‘lgan kishiga farz bo‘ladi:

1. Musulmon bo‘lsa.
2. Balog‘atga yetgan va aqli raso bo‘lsa. Hanafiy mazhabida bola va aqli zaif kishining molidan zakot olinmaydi; boshqa mazhablarda bu masalada boshqacha fikr bor.
3. Nisobga ega bo‘lsa — ya’ni asosiy ehtiyojlar va qarzlardan ortiq, belgilangan miqdordagi molga.
4. Mol to‘liq o‘ziniki bo‘lsa.
5. Bir qamariy yil (havl) o‘tgan bo‘lsa.

Nisob — eng kam miqdor

Nisob — zakot farz bo‘ladigan eng kam boylik miqdori. U ikki o‘lchovda belgilanadi:

• 85 gramm oltin qiymati yoki
• 595 gramm kumush qiymati.

Kumush nisobi pul qiymatida ancha past bo‘ladi, shuning uchun unga ko‘ra ko‘proq odam zakot beradi. Hanafiy mazhabida naqd pul va savdo mollari uchun ehtiyotli yo‘l sifatida, ya’ni kambag‘allar foydasini ko‘zlab, kumush nisobi olinadi.

Havl — bir yil

Mol nisobga yetgan kundan boshlab bir qamariy (hijriy) yil, ya’ni taxminan 354 kun o‘tishi kerak. Hanafiy mazhabida yil boshida va oxirida nisob miqdori bo‘lsa, yil o‘rtasida mol kamayib-ko‘payishi zakotga ta’sir qilmaydi.

Qancha beriladi?

Pul, oltin-kumush va savdo mollari uchun zakot miqdori — 2,5%, ya’ni qirqdan bir.

Ayollarning oltin-kumush taqinchoqlariga hanafiy mazhabida zakot farz; boshqa mazhablarda bu masalada farqli fikr bor. Chorva mollari va dehqonchilik mahsulotlarining o‘z alohida qoidalari bor — ular bu darsga kirmaydi.

Zakot kimlarga beriladi?

Tavba surasi, 60-oyatda zakot oluvchilarning sakkiz toifasi sanab o‘tilgan:

1. Faqirlar — ehtiyojidan kam narsaga ega bo‘lganlar.
2. Miskinlar — umuman hech narsasi yo‘qlar.
3. Zakot yig‘uvchi xodimlar.
4. Qalblari islomga moyil qilinadiganlar.
5. Qullarni ozod qilish uchun.
6. Qarzdorlar — qarzini to‘lay olmayotganlar.
7. Alloh yo‘lida bo‘lganlar.
8. Yo‘lda qolgan musofirlar.

Ba’zi toifalarning bugungi qo‘llanilishi haqida olimlar o‘rtasida tafsilotlar bor.

Hayotiy misol

Karim akaning do‘koni bor. Uning zakot sanasi kelganda hisobi quyidagicha:

Bu summa e’lon qilingan nisobdan ortiq va bir yil o‘tgan. Zakot: 140 000 000 × 2,5% = 3 500 000 so‘m.

Do‘kon binosi, muzlatgich-vitrinalar va Karim akaning shaxsiy mashinasi hisobga kirmaydi.

Xulosa

• Zakot — shartlari to‘lgan musulmonga farz, pul va savdo mollaridan 2,5%.
• Nisob: 85 g oltin yoki 595 g kumush; hanafiy mazhabida ehtiyot uchun kumush nisobi olinadi. Joriy miqdorni fatvo.uz dan tekshiring.
• Mol nisobga yetgach, bir qamariy yil o‘tishi kerak.
• Zakot Qur’ondagi sakkiz toifaga beriladi; murakkab holatlar uchun imom yoki fatvo.uz dan so‘rang.