Maysir

“Bir marta tiksang, ming barobar yutasan” — bunday reklamalarni telefonda tez-tez ko‘ramiz. Islomda tasodifga tikib, birovning yo‘qotishi hisobiga pul yutish maysir, ya’ni qimor deyiladi va u harom. Bu darsda maysir nima ekanini va uni oddiy biznes xavfidan qanday ajratishni ko‘rib chiqamiz.

Maysir nima?

“Maysir” arabcha so‘z bo‘lib, “oson topilgan narsa” ma’nosiga yaqin — mehnatsiz, osonlikcha boylik. Shariatda u — ishtirokchilar pul tikib, natija tasodifga bog‘liq bo‘lgan va biri yutsa, boshqasi yutqazadigan o‘yin yoki kelishuv.

Qur’onda maysir aniq qoralangan. Moida surasi, 90-oyat mazmuni: mast qiluvchi ichimlik, qimor, butlar va fol o‘qlari shayton ishidan bo‘lgan iflos narsadir, undan chetlaning — shoyadki najot topsangiz.

Maysirning belgilari

Biror narsa maysir bo‘lishi uchun odatda quyidagi belgilar birga keladi:

1. Pul yoki mol tikiladi. Ishtirokchi qatnashish uchun to‘laydi.
2. Natija tasodifga bog‘liq. Mehnat, mahsulot yoki xizmat emas, omad hal qiladi.
3. Biri yutadi, boshqasi yutqazadi. Yutuq yutqazganlarning pulidan shakllanadi.

Bugungi ko‘rinishlari

• Lotereya. Ko‘p odam bilet sotib oladi, yutuq ozchilikka shu pullardan beriladi.
• Sport tikishlari (bukmekerlik). O‘yin natijasiga pul tikish.
• Kazino va onlayn kazino. Ruletka, karta o‘yinlari, “slot” ilovalari.
• Pulli “omadli quti” va o‘yin ichidagi tasodifiy sovg‘alar. To‘laysiz, nima tushishi noma’lum.
• Do‘stlar orasida garov. “Kim yutsa, yutqazgan 1 000 000 so‘m beradi.”

Biznes xavfi va maysir — farqi nimada?

“Biznesda ham xavf bor-ku, u ham qimormi?” degan savol tug‘ilishi tabiiy. Javob — yo‘q. Farqi katta:

Karim aka do‘koniga mol olib keladi — sotilmay qolishi mumkin. Bu xavf, lekin u xaridorga foydali mahsulot yetkazadi. Lotereya biletida esa hech narsa yaratilmaydi: kimningdir yutug‘i — boshqalarning yo‘qotishi.

Hayotiy misol

Madina talaba, stipendiyasi kam. Kursdoshi unga sport tikish ilovasini ko‘rsatadi: “Men kecha 100 000 so‘m tikib, 400 000 so‘m yutdim!”

Madina hisoblaydi: agar u har hafta 100 000 so‘m tiksa, bir oyda 400 000 so‘m sarflaydi. Bunday ilovalar odatda tikuvchilar umumiy hisobda yutqazishi hisobiga ishlaydi. Kursdoshi yutgan kunini aytadi, yutqazgan kunlarini emas.

Madina o‘sha 400 000 so‘mni har oy jamg‘armaga qo‘yishga va bo‘sh vaqtida repetitorlik qilib qo‘shimcha daromad topishga qaror qiladi. Bu — mehnat bilan, halol yo‘l bilan topilgan pul.

Xulosa

• Maysir — pul tikib, tasodif orqali birovning yo‘qotishi hisobiga yutish.
• Lotereya, sport tikishlari, kazino va pulli “omad qutilari” — maysirning bugungi ko‘rinishlari.
• Biznes xavfi qadriyat yaratadi, maysir esa faqat pulni bir cho‘ntakdan boshqasiga o‘tkazadi.
• Shubhali taklif bo‘yicha imom yoki fatvo.uz dan so‘rang.