Nasiya savdo va kredit farqi

“Nasiya ham kredit-ku, farqi nima?” — O‘zbekistonda juda ko‘p beriladigan savol. Aslida ular bir xil narsa emas. Bu darsda farqini, haqiqiy narxni qanday hisoblashni va nima uchun ikkalasida ham ehtiyot bo‘lish kerakligini ko‘rib chiqamiz.

Kredit nima?

Kreditda sizga pul qarz beriladi.

Masalan, siz 100 000 000 so‘m kredit oldingiz va shartnomaga ko‘ra 130 000 000 so‘m qilib qaytarasiz:

100 mln qarz → 130 mln qaytarish

Bu yerda qo‘shimcha 30 mln so‘m — foiz.

Nasiya savdo nima?

Nasiya savdoda esa sizga pul qarz berilmaydi. Tovar sotiladi, to‘lovi esa keyinroq amalga oshiriladi.

• Naqd narxi — 200 000 000 so‘m
• Nasiya narxi — 240 000 000 so‘m

Agar savdo vaqtida “Avtomobil 240 mln so‘mga, 24 oy muddatga sotildi” deb yakuniy narx va muddat aniq kelishilsa — bu nasiya savdo hisoblanadi.

Haqiqiy narxni hisoblang

O‘zbekistonda avtomobilni nasiyaga olish juda ommalashgan. Aziz ham oilasi uchun mashina olmoqchi:

Bu yerda faqat “Oyiga qancha to‘layman?” deb qaramang. Eng muhim savol: “Oxirida jami qancha pul to‘layman?”

50 mln + 24 × 7,92 mln ≈ 240 mln so‘m

Demak, mashinaning Aziz uchun haqiqiy narxi — 240 mln so‘m, 200 mln emas.

Nasiya ham har doim xavfsiz emas

Nasiya savdo shariatga muvofiq bo‘lishi mumkin. Lekin shartnomani baribir diqqat bilan tekshirish kerak. Masalan, kechiktirilgan to‘lov uchun:

• foiz hisoblash;
• qarzga foiz qo‘shish;
• muddat uzaygani uchun qo‘shimcha foiz

kabi shartlar bo‘lsa, masala o‘zgaradi.

Unda nasiya ham, kredit ham olmaslik kerakmi?

Moliyaviy savodli insonning asosiy maqsadi — qarz olish imkoniyatini maksimal ishlatish emas, qarzga ehtiyojni kamaytirish. Chunki qarz bugungi xaridni amalga oshiradi, lekin kelajakdagi daromadingizni band qilib qo‘yadi.

Masalan, 2 yil davomida har oy 8 mln so‘m mashina to‘loviga ketsa:

• jamg‘arma kamayadi;
• favqulodda fond yaratish qiyinlashadi;
• boshqa maqsadlar kechikadi;
• daromad kamayib qolsa, bosim oshadi.

Eng xavflisi esa qarz aylanasi:

Avval jamg‘arib ko‘ring

O‘zingizga “Men buni nasiyaga ola olamanmi?” emas, “Menga bu narsa hozir haqiqatan ham kerakmi?” deb savol bering.

Agar oyiga 8 mln so‘m nasiya to‘lay olsangiz, shu 8 mln ni o‘zingiz uchun jamg‘arib ko‘ring:

Bu bilan siz nafaqat pul yig‘asiz, balki qarzsiz xarid qilish odatini ham shakllantirasiz.

Moliyaviy savodli inson nima qiladi?

1. Avval ehtiyojini baholaydi.
2. Jamg‘arib olish imkoniyatini ko‘radi.
3. Qarz kerak bo‘lsa, jami xarajat va xavfni hisoblaydi.
4. Shartnomaning shariatga muvofiqligini tekshiradi.
5. Daromadidan yuqori hayot tarziga o‘tmaydi.

Xulosa

• Kredit — pul qarz olinadi; nasiya — tovar muddatli to‘lovga sotib olinadi.
• Har doim “jami qancha to‘layman?” deb hisoblang.
• Nasiyada ham kechikish uchun foiz shartlari bo‘lsa, masala o‘zgaradi.
• Qarz olish mumkinligi — uni olish kerak degani emas; avval jamg‘arib ko‘ring.

Haqiqiy moliyaviy erkinlik — qancha qarz olishingizda emas, qancha majburiyatsiz yashay olishingizda.