Islomda mol-mulk

Pul — yomon narsa ham, maqsadning o‘zi ham emas. Islomda mol-mulk insonga berilgan omonat, ya’ni vaqtincha ishonib topshirilgan narsa. Bu darsda shu qarash kundalik pul ishlarimizga qanday ta’sir qilishini ko‘rib chiqamiz.

Mol-mulk — omonat

Islom ta’limotiga ko‘ra, haqiqiy egasi Alloh, inson esa mulkdan foydalanuvchi va unga mas’ul shaxs. Shuning uchun boylik o‘zi ayb emas, kambag‘allik ham fazilat emas. Muhimi — pul qanday topilgani va qanday sarflangani.

Termiziy rivoyat qilgan mashhur hadis mazmuni: qiyomat kuni inson bir necha savolga javob bermaguncha joyidan jilmaydi, ular orasida — molini qayerdan topgani va nimaga sarflagani haqidagi savol ham bor.

Ya’ni har bir so‘m uchun ikki savol bor: qayerdan keldi? va qayerga ketdi?

Halol topish

Birinchi savol — daromad manbai. Mehnat, savdo, hunar, halol sheriklik orqali topilgan pul — halol. O‘g‘irlik, aldov, pora, riba (foiz), qimor va harom mahsulot savdosidan kelgan pul — harom.

Bu mavzular alohida darslarda batafsil yoritilgan: “Halol kasb”, “Riba nima?”, “Maysir”.

Halol sarflash

Ikkinchi savol — xarajat. Halol topilgan pulni ham har qanday yo‘lga sarflab bo‘lmaydi. Islomda sarflashning ustuvorligi taxminan shunday:

Oilani boqish ham ibodat hisoblanadi. Musulmon oilasining nafaqasini yaxshi niyat bilan bersa, bu uchun ham ajr bor.

O‘rtacha yo‘l: isrof ham, baxillik ham yo‘q

Qur’on ikki chekkadan ham ogohlantiradi.

• Isrof — keragidan ortiq, behuda sarflash. Isro surasi, 26–27-oyatlar mazmuni: molni behuda sochmang, isrofgarlar shaytonning birodarlaridir.
• Baxillik — kerakli joyda ham pulni ayash: oilaga, qarzga, haqdorga bermaslik.

Furqon surasi, 67-oyat mazmuni: Allohning suyukli bandalari sarflaganda isrof ham, xasislik ham qilmaydilar, balki ikkisining o‘rtasida mo‘tadil bo‘ladilar.

Hayotiy misol

Aziz oyiga 10 000 000 so‘m oladi. Ukasining to‘yi yaqinlashgan, qarindoshlar “katta qilish kerak” deyishyapti. Buning uchun 80 000 000 so‘m qarz olish kerak bo‘ladi.

Aziz o‘ylab ko‘radi: qarz, ehtimol, foizli bo‘ladi va bir necha yil oilasining ehtiyojlarini siqib qo‘yadi. U ukasiga yordamni o‘z jamg‘armasidan, imkoniyati darajasida beradi va to‘yni dabdabasiz, lekin munosib o‘tkazishni taklif qiladi.

Bu — baxillik emas. Bu — oilaga bo‘lgan mas’uliyat va isrofdan saqlanish.

Xulosa

• Mol-mulk — Allohning omonati; boylik ham, kambag‘allik ham sinov.
• Har bir so‘m uchun ikki savol bor: qayerdan topildi va qayerga sarflandi.
• Avval oila ehtiyoji va qarz, so‘ng zakot, qarindoshlar va sadaqa.
• Isrof ham, baxillik ham yo‘q — o‘rtacha yo‘l eng to‘g‘risi.