Исломда мол-мулк
Мол-мулк Аллоҳнинг омонати: топиш ва сарфлаш одоби.
Асосий 3 фикр
- Исломда мол-мулк Аллоҳнинг омонати: инсон ундан фойдаланувчи ва унга масъул.
- Ҳар бир сўм учун икки савол бор: қаердан топилди ва қаерга сарфланди.
- Аввал оила эҳтиёжи ва қарз, сўнг закот ва садақа; исроф ҳам, бахиллик ҳам йўқ.
Пул — ёмон нарса ҳам, мақсаднинг ўзи ҳам эмас. Исломда мол-мулк инсонга берилган омонат, яъни вақтинча ишониб топширилган нарса. Бу дарсда шу қараш кундалик пул ишларимизга қандай таъсир қилишини кўриб чиқамиз.
Мол-мулк — омонат
Ислом таълимотига кўра, ҳақиқий эгаси Аллоҳ, инсон эса мулкдан фойдаланувчи ва унга масъул шахс. Шунинг учун бойлик ўзи айб эмас, камбағаллик ҳам фазилат эмас. Муҳими — пул қандай топилгани ва қандай сарфлангани.
Термизий ривоят қилган машҳур ҳадис мазмуни: қиёмат куни инсон бир неча саволга жавоб бермагунча жойидан жилмайди, улар орасида — молини қаердан топгани ва нимага сарфлагани ҳақидаги савол ҳам бор.
Яъни ҳар бир сўм учун икки савол бор: қаердан келди? ва қаерга кетди?
Ҳалол топиш
Биринчи савол — даромад манбаи. Меҳнат, савдо, ҳунар, ҳалол шериклик орқали топилган пул — ҳалол. Ўғирлик, алдов, пора, риба (фоиз), қимор ва ҳаром маҳсулот савдосидан келган пул — ҳаром.
Бу мавзулар алоҳида дарсларда батафсил ёритилган: “Ҳалол касб”, “Риба нима?”, “Майсир”.
Ҳалол сарфлаш
Иккинчи савол — харажат. Ҳалол топилган пулни ҳам ҳар қандай йўлга сарфлаб бўлмайди. Исломда сарфлашнинг устуворлиги тахминан шундай:
Пулни сарфлаш тартиби
- 1Ўзининг ва оиласининг зарур эҳтиёжлари: овқат, кийим, уй
- 2Қарзларни ўз вақтида қайтариш
- 3Фарз бўлса — закот
- 4Ота-она ва қариндошларга ёрдам
- 5Садақа ва бошқа хайрли ишлар
Оилани боқиш ҳам ибодат ҳисобланади. Мусулмон оиласининг нафақасини яхши ният билан берса, бу учун ҳам ажр бор.
Ўртача йўл: исроф ҳам, бахиллик ҳам йўқ
Қуръон икки чеккадан ҳам огоҳлантиради.
- Исроф — керагидан ортиқ, беҳуда сарфлаш. Исро сураси, 26–27-оятлар мазмуни: молни беҳуда сочманг, исрофгарлар шайтоннинг биродарларидир.
- Бахиллик — керакли жойда ҳам пулни аяш: оилага, қарзга, ҳақдорга бермаслик.
Фурқон сураси, 67-оят мазмуни: Аллоҳнинг суюкли бандалари сарфлаганда исроф ҳам, хасислик ҳам қилмайдилар, балки иккисининг ўртасида мўтадил бўладилар.
| Исроф | Мўтадиллик | Бахиллик | |
|---|---|---|---|
| Тўй | Қарзга ботиб дабдаба | Имкониятга яраша | Оилани ранжитадиган даражада тежаш |
| Оила | Кераксиз нарсаларга сарф | Эҳтиёжлар ва жамғарма | Оилани зарур нарсадан маҳрум қилиш |
| Эҳсон | Оилани қийнаб, ҳаммасини бериш | Имкон қадар мунтазам | Умуман бермаслик |
Ҳаётий мисол
Азиз ойига 10 000 000 сўм олади. Укасининг тўйи яқинлашган, қариндошлар “катта қилиш керак” дейишяпти. Бунинг учун 80 000 000 сўм қарз олиш керак бўлади.
Азиз ўйлаб кўради: қарз, эҳтимол, фоизли бўлади ва бир неча йил оиласининг эҳтиёжларини сиқиб қўяди. У укасига ёрдамни ўз жамғармасидан, имконияти даражасида беради ва тўйни дабдабасиз, лекин муносиб ўтказишни таклиф қилади.
Бу — бахиллик эмас. Бу — оилага бўлган масъулият ва исрофдан сақланиш.
Хулоса
- Мол-мулк — Аллоҳнинг омонати; бойлик ҳам, камбағаллик ҳам синов.
- Ҳар бир сўм учун икки савол бор: қаердан топилди ва қаерга сарфланди.
- Аввал оила эҳтиёжи ва қарз, сўнг закот, қариндошлар ва садақа.
- Исроф ҳам, бахиллик ҳам йўқ — ўртача йўл энг тўғриси.
Ўзингизни текширинг
3 та савол. Жавобдан кейин дарҳол изоҳ чиқади, натижа ҳеч қаерга ёзилмайди.
1.Бир киши эҳсон қилиш учун ойлик маошининг ҳаммасини бериб юборади, оиласи эса зарур нарсаларсиз қийналади. Дарсдаги жадвалга кўра бу нима?
2.Карим ака ойлик даромадидан оиласининг овқат, кийим ва уй харажатларини ажратди. Қолган пулдан дарсдаги тартибга кўра аввал нимага сарфлаш керак?
3.Мадина ойма-ой пул йиғиб, оиласи учун кутилмаган ҳолатларга жамғарма қиляпти. Дугонаси «бу бахиллик» дейди. Дарс бўйича қайси фикр тўғри?
Бугун қилинг
Бир ҳафталик харажатингизни икки савол билан текширинг
Билим амалда мустаҳкамланади: бунга 15 дақиқа кифоя.