Қарздан чиқиш йўллари

Қарз — оғир юк, лекин ундан чиқиш мумкин. Бунинг учун мўжиза эмас, аниқ режа ва сабр керак. Бу дарсда қарзларни қандай тартибга солиш ва уларни бирин-кетин ёпиш йўлларини кўриб чиқамиз.

1-қадам: барча қарзларни ёзиб чиқинг

Кўп одам қанча қарзи борлигини аниқ билмайди. Шунинг учун биринчи иш — ҳамма қарзларни битта рўйхатга ёзиш: банк кредити, насияга олинган телефон, кредит карта, дўстлардан олинган пул.

Ҳар бир қарз учун тўртта нарсани ёзинг:

• кимга қарздорсиз;
• қанча қолди (қолдиқ);
• ойлик тўлов қанча;
• қарз қанчага тушяпти (фоиз ёки устама, кечикиш учун жарималар).

Рўйхат қўрқинчли кўриниши мумкин. Лекин кўзга кўринмаган муаммони ҳал қилиб бўлмайди.

2-қадам: янги қарзни тўхтатинг

Тешик челакка сув қуйиш фойдасиз. Қарздан чиқаётганда янги қарз олманг: янги насия, янги кредит, “ҳозирча қарзга олиб тураман” — барчасини тўхтатинг.

3-қадам: кичик захира йиғинг

Бу ғалати туюлиши мумкин: қарз бўла туриб нега пул йиғиш керак? Сабаби оддий. Телефон бузилса ёки касал бўлсангиз, захира бўлмаса яна қарз оласиз. Шунинг учун аввал кичик фавқулодда захира йиғинг — масалан, бир ойлик энг зарур харажатлар миқдорида. Катта захирани кейинроқ, қарзлар ёпилгач тўлдирасиз.

4-қадам: тўлаш тартибини танланг

Барча қарзлар бўйича энг кам мажбурий тўловни вақтида тўланг. Ортиб қолган пулни эса битта қарзга йўналтиринг. Қайси қарздан бошлаш — икки усул бор:

Қор тўпи: энг кичик қарзни ёпасиз, бўшаган пулни кейингисига қўшасиз. Тўлов худди қор тўпи каби катталашиб боради.

Кўчки: аввал энг қиммат қарзни ёпасиз. Бу математик жиҳатдан фойдалироқ, лекин биринчи натижа кечроқ кўринади.

Иккаласи ҳам ишлайди. Энг яхши усул — сиз охиригача амал қиладиган усул.

Тўлай олмасангиз — олдиндан гаплашинг

Тўловни ўтказиб юборишдан олдин қарз берувчи билан гаплашинг. Банк бўлса, филиалга боринг ёки расмий рақамига қўнғироқ қилинг. Баъзан муддатни узайтириш ёки тўлов жадвалини ўзгартириш мумкин бўлади. Жим юриш эса жарима, кечикиш ва ёмон кредит тарихига олиб келади.

Ҳаётий мисол

Азиз ойига 8 000 000 сўм олади. Унинг учта қарзи бор:

Саватлар қоидаси бўйича Азиз даромадининг 30% ини — 2 400 000 сўмни қарзларга ажратади. Мажбурий тўловлар жами 2 100 000 сўм. Қолган 300 000 сўмни у “қор тўпи” усулида акасидан олган қарзга қўшади. Энди бу қарзга ойига 800 000 сўм кетади ва у икки ойда ёпилади. Шундан сўнг бўшаган 800 000 сўм телефон қарзига қўшилади. Ҳар бир ёпилган қарз Азизга куч беради.

• 10%Келажак (жамғарма)
• 30%Қарзларни ёпиш
• 60%Яшаш харажатлари

Хориждагилар учун — Корея

Кореяда ишлаб, уйдаги қарзни ёпаётган бўлсангиз, қарз тўлови учун юбориладиган пулни оилага юбориладиган пулдан алоҳида режалаштиринг. Кимга, қайси қарз учун ва қанча юборганингизни ёзиб боринг. Шунда қарз қанча қолгани доим аниқ бўлади.

Хулоса

• Аввал барча қарзларни ёзиб чиқинг ва янги қарз олишни тўхтатинг.
• Кичик захира йиғинг — у сизни янги қарздан сақлайди.
• “Қор тўпи” ёки “кўчки” усулини танланг ва унга охиригача амал қилинг.
• Тўлай олмасангиз, муддат ўтишидан олдин қарз берувчи билан гаплашинг.